full screen background image

Προτεινόμενοι Δείκτες Ψυχικής Υγείας

Από την επισκόπηση της διεθνούς και συγκριτικής εμπειρίας αναδεικνύεται με σαφήνεια η τάση και η ανάγκη για τη συστηματική συλλογή και αξιολόγηση δεδομένων που σχετίζονται με τα συστήματα ψυχικής υγείας. Η τάση αυτή συνδέεται αφενός με την ανάγκη βελτίωσης της αξιολόγησης και της λογοδοσίας των συστημάτων ψυχικής υγείας, την αιτιολόγηση της χρηματοδότησής τους και αφετέρου με την ανάγκη βελτίωσης της ποιότητας των υπηρεσιών που παρέχονται σε χρήστες και φροντιστές.

Η συλλογή δεδομένων γίνεται σε πολλές από τις περιπτώσεις που μελετήθηκαν με τον ορισμό δεικτών. Καταγράφονται πολλές διαφορετικές προσεγγίσεις εκ των οποίων άλλες εστιάζουν πρωτίστως σε ‘παραδοσιακά’ θέματα δημόσιας πολιτικής και μάνατζμεντ, όπως η αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα ενώ άλλες δίνουν έμφαση σε περισσότερο ‘πελατοκεντρικές’ προσεγγίσεις όπου ο καταναλωτής, οι ανάγκες του και η ικανοποίησή του βρίσκονται στο κέντρο της μέτρησης. Παρά τις διαφορές μεταξύ των επιμέρους προσεγγίσεων, είναι κοινή η αποδοχή της σημασίας των μετρήσεων αυτών.

Βασικά συμπεράσματα από την επισκόπηση της συγκριτικής εμπειρίας είναι τα ακόλουθα:
• Είναι κρίσιμο τα συστήματα μέτρησης απόδοσης να συνδέονται με σαφείς εθνικούς στρατηγικούς στόχους στον τομέα πολιτικής της ψυχικής υγείας και να λαμβάνουν υπόψη ζητήματα που έχουν σημασία για τους χρήστες του συστήματος, τους παρόχους, τους οργανισμούς υγείας και τους χρηματοδότες του
• Οι περισσότεροι δείκτες αναπτύσσονται από κυβερνήσεις αλλά και σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Αναγνωρίζεται ωστόσο σε όλα τα επίπεδα ότι μια επένδυση που αφορά στον ορισμό δεικτών πρέπει να εξυπηρετεί ένα ευρύτερο σύνολο στόχων και ευρύτερες ομάδες χρηστών
• Τα πλαίσια δεικτών είναι σχεδιασμένα για να συγκεντρώνουν πληροφόρηση σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο καθώς σε επίπεδο ομάδων πληθυσμού
• Οι δείκτες χρησιμοποιούνται «οριζόντια» σε οργανωτικές δομές και υπηρεσίες προκειμένου να επιτρέπουν την αξιολόγηση απόδοσης σε ευρύτερα πλαίσια πολιτικής
• Οι δείκτες ψυχικής υγείας πρέπει να βασίζονται σε πολλαπλές πηγές δεδομένων και να συνδυάζουν δεδομένα που αφορούν τη χρήση υπηρεσιών, έρευνες με καταναλωτές και πληροφορία που σχετίζεται με κλινικά αποτελέσματα
• Σε οποιοδήποτε πλαίσιο αξιολόγησης της απόδοσης είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι οι διαστάσεις της απόδοσης και οι σχετικοί δείκτες πρέπει να είναι εύκολα κατανοητοί από όλους τους εμπλεκόμενους και πρέπει να λειτουργούν ως μοχλοί δράσης
• Σαφές είναι επίσης ότι στον τομέα της μέτρησης απόδοσης δεν υπάρχουν εύκολες και γρήγορες λύσεις. Αντίθετα, απαιτείται μακρόχρονη και συστηματική επένδυση α) για τη διαμόρφωση δεικτών β) για τη συλλογή στοιχείων και γ) για την αξιοποίηση των δεικτών και των δεδομένων στη διαμόρφωση πολιτικής.
• Η χρήση δεικτών έχει συγκεκριμένους μεθοδολογικούς περιορισμούς. Οι δείκτες αποτελούν χρήσιμα εργαλεία ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων αλλά δεν μπορούν ποτέ να απεικονίσουν με απολύτως αντιπροσωπευτικό τρόπο την περιπλοκότητα συστημάτων, όπως το σύστημα ψυχικής υγείας. Κρίσιμο είναι επομένως να γίνονται αντιληπτοί και να αξιολογούνται στο ευρύτερο πλαίσιό τους και με σαφή επίγνωση των μεθοδολογικών ορίων τους.
• Η διαμόρφωση κατάλληλων δεικτών απαιτεί τη διαθεσιμότητα αξιόπιστων δεδομένων. Η διαθεσιμότητα και η αξιοπιστία των δεδομένων που χρησιμοποιούνται είναι κρίσιμος παράγοντας που πρέπει να διασφαλιστεί και να ληφθεί υπόψη κατά τη διαμόρφωση δεικτών. Ιδίως σε χώρες όπως η Ελλάδα, όπου η διαθεσιμότητα στατιστικών στοιχείων είναι περιορισμένη, αυτό πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά τη διαμόρφωση δεικτών, προκειμένου η συλλογή δεδομένων να είναι εφικτή, βιώσιμη και να μην επιβάλει δυσβάσταχτο διοικητικό βάρος στους υπόχρεους.
• Κρίσιμη είναι η συγκρισιμότητα των συλλεγόμενων δεδομένων. Η αξιοπιστία των μετρήσεων πρέπει να επιτευχθεί με τη χρήση καλά τεκμηριωμένων εργαλείων, εκπαίδευση των εμπλεκομένων και δομημένα μέτρα επικοινωνίας με κάθε εμπλεκόμενο στην έρευνα ή στη μέτρηση
• Οι «καλοί» δείκτες δεν περιορίζονται ποτέ στην απλή συλλογή στοιχείων αλλά απαιτούν εκτενή έρευνα πεδίου και ιδίως είτε έρευνες με συνεντεύξεις είτε με άλλες έρευνες. Η επιλογή του είδους έρευνας πρέπει να συνδέεται κάθε φορά με το αντικείμενο, το ευρύτερο πλαίσιο μέτρησης και τη διαθεσιμότητα πόρων.
• Οι έρευνες πρέπει να στοχεύουν στην κάλυψη του συνόλου το πληθυσμού, ενώ μπορεί να απαιτείται να καλύψουν και ειδικές ομάδες πληθυσμού
• Κρίσιμο είναι επίσης να υπάρχει ανάδραση σχετικά με τα συλλεγόμενα δεδομένα είτε με τη δημοσίευσή τους είτε με τη διαθεσιμότητά τους στα μέρη που συμμετείχαν. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται η ‘ιδιοκτησία’ των αποτελεσμάτων αλλά και η ενεργοποίηση όλων των εμπλεκομένων για περαιτέρω δράσεις.

Στη χώρα μας δεν έχουν διαμορφωθεί δείκτες στον τομέα της ψυχικής υγείας. Το Σχέδιο αναθεώρησης του Προγράμματος ΨΥΧΑΡΓΩΣ (ΨΥΧΑΡΓΩΣ Γ΄2011-2020) αναγνωρίζει τη σημασία διαμόρφωσης δεικτών σε διαφορετικά επίπεδα. Αφενός γίνεται διάκριση ανάμεσα στους δείκτες δραστικότητας (efficacy), αποτελεσματικότητας (effectiveness) και αποδοτικότητας (efficiency). Η δραστικότητα αποτελεί μέτρο της ωφέλειας (benefit) που προκύπτει από μια παρέμβαση σε συνθήκες ιδανικής κλινικής φροντίδας, για συγκεκριμένο κλινικό πρόβλημα, σε συγκεκριμένο πληθυσμό. Η αποτελεσματικότητα αφορά την ωφέλεια που προκύπτει από μια παρέμβαση σε συνθήκες συνήθους κλινικής φροντίδας, για συγκεκριμένο κλινικό πρόβλημα, σε συγκεκριμένο πληθυσμό ενώ η αποδοτικότητα προσθέτει στην έννοια της αποτελεσματικότητας την ιδέα του κόστους σε σχέση με το όφελος.

Στο παραπάνω πλαίσιο προτείνονται δύο ομάδες δεικτών ψυχικής υγείας: